കെ. പി. എസ്. മേനോൻ (1898–1982) ഇന്ന് 44-ാം സ്‌മൃതിദിനം …. സ്മരണാഞ്ജലികളോടെ ബിജു യുവശ്രീ1 min read

വിശ്രുതനായ നയതന്ത്രപ്രതിനിധി, രാജ്യതന്ത്രജ്ഞൻ, ഉത്തമനായ ഇന്ത്യൻ പൗരൻ… അസാധാരണമായ ഭരണപാടവം, അനന്യമായ നയതന്ത്രവൈഭവം, അഗാധമായ മനുഷ്യസ്നേഹം, വിശാലമായ ലോകവീക്ഷണം എന്നിവകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെയും ഭരണാധികാരികളുടെയും ഒരുപോലെ ആദരവും സ്നേഹവും പിടിച്ചുപറ്റിയ കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനപുത്രനായിരുന്നു കുമാര പത്മനാഭ ശിവശങ്കര മേനോൻ എന്ന കെ. പി. എസ്. മേനോൻ.
1898 ഒക്ടോബർ 18-ന് കോട്ടയത്ത്, അവിടെ അഭിഭാഷകനായി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്തിരുന്ന ഒറ്റപ്പാലം സ്വദേശിയായ അഡ്വ. എൻ. സി. കുമാരമേനോന്റെയും നേമം പ്ലാവിള വീട്ടിൽ ജാനകിയമ്മയുടെയും മൂന്നാമത്തെ പുത്രനായി കെ. പി. ശിവശങ്കര മേനോൻ ജനിച്ചു.
കോട്ടയം സി.എം.എസ്. ഹൈസ്കൂളിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. തുടർന്ന് കോട്ടയം സി.എം.എസ്. കോളേജിൽനിന്ന് ഇന്റർമീഡിയറ്റ് പാസായി. മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽനിന്ന് ബിരുദം നേടിയശേഷം 1918-ൽ ഉപരിപഠനത്തിനായി ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് പോയി. ഓക്സ്ഫോർഡിലെ ക്രൈസ്റ്റ് ചർച്ച് കോളേജിൽനിന്ന് മോഡേൺ ഹിസ്റ്ററിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി.
1921-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ് (ഐ.സി.എസ്.) പരീക്ഷയിൽ ഒന്നാം റാങ്ക് കരസ്ഥമാക്കിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ സുപ്രധാന നേട്ടമായിരുന്നു. അന്നത്തെ ഇന്ത്യയുടെ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയും ആ യുവമലയാളിയുടെ അസാധാരണമായ വിജയത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു.
1923-ൽ പഴയ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന തൃശ്ശിനാപ്പള്ളിയിൽ അസിസ്റ്റന്റ് കളക്ടറായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. തുടർന്ന് ഹൈദരാബാദിലെ റസിഡന്റിന്റെ അണ്ടർ സെക്രട്ടറി, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിലെ ചീഫ് കമ്മീഷണറുടെ അണ്ടർ സെക്രട്ടറി, സിലോണിലെ ഇന്ത്യൻ ഏജന്റ്, ബലൂചിസ്ഥാനിലെ പൊളിറ്റിക്കൽ ഏജന്റ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
1934 മുതൽ 1936 വരെ ഭരത്പൂരിലെ ദിവാനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. വിദേശരാജ്യങ്ങളിലെ ഇന്ത്യക്കാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രത്യേക ഉദ്യോഗസ്ഥനായി സാൻസിബാർ, കെനിയ, ഉഗാണ്ട എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു. അവിടങ്ങളിൽ ഇന്ത്യക്കാർ നേരിട്ടിരുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിട്ടറിയാനും അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുമായി അദ്ദേഹം നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.
1940 മുതൽ 1943 വരെ പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്പുത്താനയിലെ ഒരു നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതല വഹിച്ചു. ഭരണരംഗത്തെ മികവും നയതന്ത്രപരമായ കഴിവും അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു.
1943 മുതൽ 1947 വരെ ചൈനയിൽ ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഏജന്റ് ജനറലായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ച 1947-ൽ ചൈനയിലെ ഇന്ത്യൻ അംബാസഡറായി നിയമിതനായി. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ വിദേശബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ നിർണായകമായ കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്.
1948 മുതൽ 1952 വരെ ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ വിദേശകാര്യ സെക്രട്ടറിയായി നിയമിതനായി. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ വിദേശനയത്തിന് ദിശാബോധം നൽകുന്നതിലും വിവിധ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സൗഹൃദബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ച പങ്ക് പ്രത്യേകം സ്മരിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.
1952-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ ഇന്ത്യൻ അംബാസഡറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. പോളണ്ട്, ഹംഗറി, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്രപ്രതിനിധിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1961-ൽ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിൽനിന്ന് വിരമിച്ചു.
പണ്ഡിറ്റ് ജവഹർലാൽ നെഹ്റു, ലാൽ ബഹദൂർ ശാസ്ത്രി, ഇന്ദിരാഗാന്ധി തുടങ്ങിയ പ്രധാനമന്ത്രിമാരുടെ വിശ്വാസവും ആദരവും നേടിയ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു കെ. പി. എസ്. മേനോൻ. ഇന്ത്യയും സോവിയറ്റ് യൂണിയനും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും ഇന്ത്യയുടെ ചേരിചേരാ നയത്തിന് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ സ്വീകാര്യത നേടിക്കൊടുക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം താൽപര്യപൂർവം പ്രവർത്തിച്ചു. നയതന്ത്രരംഗത്തെ അനുഭവസമ്പത്തും ലോകനേതാക്കളുമായുള്ള അടുത്ത ബന്ധങ്ങളും ഇന്ത്യയുടെ വിദേശനയത്തിന് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടായി.
ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റ് 1941-ൽ സി.ഐ.ഇ. (C.I.E.) ബഹുമതി നൽകി അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതം 1958-ൽ പത്മഭൂഷൺ നൽകി രാജ്യത്തിന്റെ ആദരവ് പ്രകടിപ്പിച്ചു.
നയതന്ത്രജ്ഞൻ എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, മികച്ച എഴുത്തുകാരനും പ്രഭാഷകനും ചിന്തകനുമെന്ന നിലയിലും കെ. പി. എസ്. മേനോൻ ശ്രദ്ധേയനായിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷിൽ അനായാസമായും ധാരാളമായും എഴുതാനും പ്രസംഗിക്കാനുമുള്ള അസാധാരണമായ കഴിവിനുടമയായിരുന്ന അദ്ദേഹം മലയാളഭാഷയോടും സാഹിത്യത്തോടും അഗാധമായ സ്നേഹം പുലർത്തി. തന്റെ അനുഭവസമ്പത്തും ലോകപരിചയവും ചിന്തകളും നിരവധി കൃതികളിലൂടെ വായനക്കാർക്കു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.
ഓർമ്മകളും ആത്മഗതങ്ങളും, ആത്മകഥ, Many Worlds (രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ), Delhi–Chungking, Russian Panorama, മൂന്നു വൻകരകളിലൂടെ, Flying Troika, Russia Revisited, സർ. സി. ശങ്കരൻ നായർ (ജീവചരിത്രം) എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ കൃതികൾ.
മൂന്നു വൻകരകളിലെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളും വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും നയതന്ത്രരംഗത്തെ അനുഭവങ്ങളും ഈ കൃതികളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ലോകത്തെ അടുത്തറിയുകയും ആ അറിവ് സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി വിനിയോഗിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു ബഹുമുഖ പ്രതിഭയെയാണ് ഈ രചനകൾ നമുക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത്.
ഉന്നത പദവികളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തിയും നേടിയപ്പോഴും ആർഭാടങ്ങളിൽനിന്ന് അകന്ന് ലളിതമായ ജീവിതം നയിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെട്ടത്. വായനാശീലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാഷണങ്ങളിലും പ്രസംഗങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പ്രതിഫലിച്ചിരുന്നു. ഔദ്യോഗിക പദവിയുടെ ഔന്നത്യത്തേക്കാൾ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിന് വിലകൽപ്പിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വം ഏവർക്കും മാതൃകയായിരുന്നു.
പ്രമുഖ അഭിഭാഷകനും സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനിയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ഏക മലയാളി പ്രസിഡന്റുമായിരുന്ന സർ. സി. ശങ്കരൻ നായരുടെ മകൾ പാലാട്ട് സരസ്വതി അമ്മ (അനുജി) ആയിരുന്നു കെ. പി. എസ്. മേനോന്റെ ഭാര്യ.
മുൻ വിദേശകാര്യ സെക്രട്ടറിയും അംബാസഡറുമായിരുന്ന കെ. പി. എസ്. മേനോൻ (ജൂനിയർ) എന്നറിയപ്പെടുന്ന കിഴക്കേ പാലാട്ട് ശങ്കരമേനോൻ, കുമാരമേനോൻ (കോർപ്പറേറ്റ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ), ശ്രീമതി പാർവതിതമ്പി, ശ്രീമതി മാലതിനായർ, ശ്രീമതി മാലിനി മേനോൻ എന്നിവരായിരുന്നു മക്കൾ.
ശ്രീമതി ലളിത, ശ്രീമതി സതി, ശ്രീ. രാജശേഖരൻ നായർ (റെയിൽവേ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ), ശ്രീ. കെ. പി. തമ്പി (ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ), ജസ്റ്റിസ് ഗോവിന്ദൻ നായർ (റിട്ട. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ്, കേരളം & തമിഴ്നാട്), ശ്രീ. പി. നാരായണമേനോൻ (മുൻ അംബാസഡർ) എന്നിവരായിരുന്നു മരുമക്കൾ.
നയതന്ത്ര-ഭരണരംഗങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയരായ നിരവധി വ്യക്തിത്വങ്ങളെ സംഭാവന ചെയ്ത കുടുംബമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. മുൻ ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവും ഐ.എഫ്.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥനുമായ ശിവശങ്കർ മേനോൻ മകൾ മാലിനിയുടെ മകനാണ്. ഇങ്ങനെ നയതന്ത്രരംഗത്തെയും പൊതുസേവനരംഗത്തെയും പാരമ്പര്യം അടുത്ത തലമുറയിലേക്കും കൈമാറിയ കുടുംബത്തിന്റെ കാരണവരായിരുന്നു കെ. പി. എസ്. മേനോൻ.
1982 നവംബർ 22-ന് ഒറ്റപ്പാലത്തെ സ്വന്തം വസതിയിൽവെച്ച് 84-ാം വയസ്സിൽ ആ സംഭവബഹുലവും ധന്യവുമായ ജീവിതത്തിന് തിരശ്ശീല വീണു.
കോട്ടയത്ത് ജനിച്ച് ഓക്സ്ഫോർഡിൽനിന്ന് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം നേടി, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിനിധിയായി പ്രവർത്തിച്ച്, അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്രവേദികളിൽ ഭാരതത്തിന്റെ യശസ്സുയർത്തിയ ഈ മഹാപ്രതിഭ കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ അഭിമാനകരമായ അധ്യായമാണ്.
അസാധാരണമായ കഴിവും വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടും അചഞ്ചലമായ രാജ്യസ്നേഹവും ലാളിത്യവും മനുഷ്യസ്നേഹവും സമന്വയിച്ച ആ മഹനീയ ജീവിതം വരുംതലമുറകൾക്ക് എന്നും പ്രചോദനമായിരിക്കും.
ലോകത്തിന്റെ നയതന്ത്രവേദികളിൽ ഭാരതത്തിന്റെ ശബ്ദമായി മാറിയ, കേരളത്തിന്റെ ഈ മഹാനായ പുത്രന് ആദരപൂർവം പ്രണാമം.