കേരളത്തിന്റെ തനതായ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ഭാരതത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ നൃത്തകലയുടെ അഭിമാനമായി ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത മഹാനായ നർത്തകൻ, നൃത്തസംവിധായകൻ, കലാപരിഷ്കർത്താവ്, ഗുരുശ്രേഷ്ഠൻ — ഗുരു ഗോപിനാഥ്.
കഥകളിയുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് ഊർജം ഉൾക്കൊണ്ട് നൃത്തകലയിൽ പുതിയ ആവിഷ്കാരസാധ്യതകൾ കണ്ടെത്തിയ അദ്ദേഹം, കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിൽ അനശ്വരമായ സ്ഥാനം നേടിയ കലാപ്രതിഭയാണ്. പാരമ്പര്യത്തെ ആദരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ കലയിൽ കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാമെന്ന് സ്വന്തം ജീവിതത്തിലൂടെ തെളിയിച്ച അദ്ദേഹം, ഒരു കലാകാരൻ എന്നതിലുപരി തലമുറകളെ കലയുടെ വഴിയിലൂടെ നയിച്ച മഹാഗുരുവായിരുന്നു.
1908 ജൂൺ 24-ന് കുട്ടനാടിന്റെ കലാപാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചമ്പക്കുളത്തെ പെരുമനൂർ കുടുംബത്തിൽ ശങ്കരപ്പിള്ളയുടെയും മാധവിയമ്മയുടെയും മകനായി ഗോപിനാഥൻ പിള്ള ജനിച്ചു. കഥകളിയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന കുടുംബാന്തരീക്ഷം ബാല്യത്തിൽത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കലയുടെ ലോകത്തേക്ക് ആകർഷിച്ചു.
ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ കഥകളി അഭ്യസിക്കാൻ ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം, ചമ്പക്കുളം പരമുപിള്ള, മാത്തൂർ കുഞ്ഞുപിള്ള പണിക്കർ തുടങ്ങിയ ഗുരുക്കന്മാരിൽനിന്ന് കഥകളിയുടെ അടിസ്ഥാനപാഠങ്ങളും അഭിനയത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതകളും പഠിച്ചു. പിന്നീട് കേരള കലാമണ്ഡലത്തിലെ പരിശീലനവും ഗുരു കുഞ്ചുക്കുറുപ്പ്, കവളപ്പാറ നാരായണൻ നായർ, പട്ടിക്കാംതൊടി രാവുണ്ണിമേനോൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ആചാര്യന്മാരുടെ സ്വാധീനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാജീവിതത്തെ സമ്പന്നമാക്കി.
കഥകളിയിലെ മുദ്രകൾ, ശരീരചലനങ്ങൾ, മുഖാഭിനയം, രസാഭിനയം എന്നിവയിൽ നേടിയ പ്രാവീണ്യം പിൽക്കാലത്തെ കലാസപര്യയ്ക്ക് ശക്തമായ അടിത്തറയായി. പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽത്തന്നെ അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയ അദ്ദേഹം, കഠിനമായ പരിശീലനത്തിലൂടെയും നിരന്തരമായ സാധനയിലൂടെയും അസാധാരണനായ കലാകാരനായി വളർന്നു.
കഥകളിയെ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിച്ച കലാകാരൻ
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ നിർണായകമായ വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്നായിരുന്നു കേരളത്തിനു പുറത്തേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. കഥകളിയുടെ സവിശേഷമായ അഭിനയശൈലിയും ദൃശ്യഭംഗിയും കേരളത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ചു.
അമേരിക്കൻ വംശജയായ നർത്തകി രാഗിണി ദേവിയുമായി ചേർന്ന് നടത്തിയ നൃത്താവതരണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ദേശീയതലത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുത്തു. 1932-ൽ ബോംബെയിൽ നടന്ന അവതരണങ്ങൾ കഥകളിയെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലെ കലാസ്വാദകരിലേക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പ്രധാനമായി. തുടർന്ന് ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നൃത്താവതരണങ്ങളും പ്രഭാഷണങ്ങളും നടത്തി അദ്ദേഹം തന്റെ കലാസന്ദേശം വ്യാപിപ്പിച്ചു.
കേരളത്തിന്റെ തനതായ കലാരൂപങ്ങളെ അവയുടെ പാരമ്പര്യസവിശേഷതകൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ വിശാലമായ കലാലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. കഥകളിയെക്കുറിച്ച് മുൻപരിചയമില്ലാത്തവർക്കുപോലും അതിന്റെ ഭാവസൗന്ദര്യവും അഭിനയമികവും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് അതുല്യമായിരുന്നു.
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകളിലൊന്നാണ് കേരളനടനത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിനും വളർച്ചയ്ക്കും പ്രചാരണത്തിനും നൽകിയ നേതൃത്വം.
കഥകളിയുടെ അഭിനയപാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് സ്വീകരിച്ച ഘടകങ്ങൾക്കൊപ്പം ഭാരതീയ നൃത്തകലയുടെ വിവിധ സവിശേഷതകളും സമന്വയിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ ജനകീയമായ ഒരു നൃത്താവിഷ്കാരശൈലി വളർത്തിയെടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. കഥകളിയിലെ മുദ്രകളും ഭാവാഭിനയവും ശരീരചലനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് പുരാണകഥകളുടെ പരിധിക്കപ്പുറത്തേക്കും നൃത്തത്തിന്റെ ആവിഷ്കാരസാധ്യതകൾ വികസിപ്പിച്ചു.
പരമ്പരാഗത കലയുടെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കാതെ, പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടിത്തറ കൈവിടാതെ പുതിയ സാധ്യതകൾ തേടിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. നൃത്തം ചില പ്രത്യേക വിഭാഗങ്ങൾക്കു മാത്രം ആസ്വദിക്കാനോ അഭ്യസിക്കാനോ കഴിയുന്ന കലയല്ലെന്നും കൂടുതൽ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കേണ്ട സാംസ്കാരിക സമ്പത്താണെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു.
കേരളനടനത്തെ ജനകീയമാക്കാനും യുവതലമുറയ്ക്ക് നൃത്തപരിശീലനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ ഒരുക്കാനും അദ്ദേഹം നടത്തിയ പരിശ്രമങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ നൃത്തകലാചരിത്രത്തിൽ സവിശേഷമായ സ്ഥാനം അർഹിക്കുന്നു.
രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ക്ഷണവും അംഗീകാരവും
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാപ്രതിഭ കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. 1935-ൽ വിശ്വകവി രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ക്ഷണപ്രകാരം ശാന്തിനികേതനിൽ നൃത്താവതരണം നടത്തിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ കലാപാരമ്പര്യത്തിന് ദേശീയതലത്തിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുക്കാൻ ഇത്തരം അവസരങ്ങൾ സഹായിച്ചു. തന്റെ അവതരണങ്ങളിലൂടെ ഭാരതീയ നൃത്തകലയുടെ ഭാവസമ്പന്നതയും സൗന്ദര്യവും അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുത്തി. കേരളത്തിന്റെ കലാപൈതൃകം ഇന്ത്യയുടെ വിശാലമായ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വഴിയൊരുക്കി.
സിനിമാരംഗത്തും വ്യക്തിമുദ്ര
നൃത്തവേദിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നതായിരുന്നില്ല ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങൾ. അഭിനയരംഗത്തും അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രതിഭ തെളിയിച്ചു.
മലയാളത്തിലെ ആദ്യകാല ചലച്ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായ പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. ഭാര്യ തങ്കമണി ഗോപിനാഥ് ഈ ചിത്രത്തിൽ പ്രഹ്ലാദന്റെ മാതാവായ കയാധുവിന്റെ വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.
പിന്നീട് ജീവിതനൗക ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചിത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. നൃത്തത്തിലും അഭിനയത്തിലും ഒരുപോലെ മികവു തെളിയിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപ്രതിഭയുടെ മറ്റൊരു മുഖമായിരുന്നു സിനിമാരംഗത്തെ ഈ സാന്നിധ്യം.
തങ്കമണി ഗോപിനാഥ് — ജീവിതസഖിയും കലാസഹയാത്രികയും
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതത്തെയും കലാസപര്യയെയും കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ ഭാര്യയും പ്രശസ്ത നർത്തകിയുമായ തങ്കമണി ഗോപിനാഥിനെ പ്രത്യേകം സ്മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
മോഹിനിയാട്ടത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനകാലത്ത് കേരള കലാമണ്ഡലത്തിൽ അതിന്റെ ആദ്യകാല വിദ്യാർഥിനികളിലൊരാളായി പരിശീലനം നേടിയ തങ്കമണി, പിന്നീട് ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതസഖിയും കലാസഹയാത്രികയുമായി. ഇരുവരും ചേർന്ന് നടത്തിയ നൃത്താവതരണങ്ങൾ അക്കാലത്ത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.
കലാപരിശീലനത്തിലും നൃത്താവതരണങ്ങളിലും ശിഷ്യരെ വാർത്തെടുക്കുന്നതിലും തങ്കമണി നിർണായകമായ പങ്കുവഹിച്ചു. സ്ത്രീകൾക്ക് നൃത്തപരിശീലനവും കലാരംഗത്തെ പ്രവർത്തനവും സാമൂഹികമായി അത്ര എളുപ്പമല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത്, നൃത്തത്തെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി മുന്നോട്ടുപോയ അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ധീരമായൊരു മാതൃകയായിരുന്നു.
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാജീവിതത്തിന്റെ വളർച്ചയിൽ തങ്കമണി നൽകിയ പിന്തുണയും സംഭാവനകളും വിസ്മരിക്കാനാവില്ല. ഇരുവരുടെയും ജീവിതം കലയും സ്നേഹവും പരസ്പരപിന്തുണയും സമന്വയിച്ച ഒരു മഹത്തായ കലാസപര്യയുടെ ചരിത്രമാണ്.
കലാപരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളും ശിഷ്യപരമ്പരയും
കലയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് വ്യക്തിപരമായ പ്രതിഭ മാത്രം പോരെന്നും അതിനെ അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറാനുള്ള പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും ആവശ്യമാണെന്നും ഗുരു ഗോപിനാഥ് തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു.
തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീചിത്രോദയ നർത്തനകലാലയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പിന്നീട് മദ്രാസിൽ നാടനനികേതനം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം നേതൃത്വം നൽകി. 1961-ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ വട്ടിയൂർക്കാവിൽ വിശ്വകലാകേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു.
അനേകം വിദ്യാർഥികൾക്ക് നൃത്തപരിശീലനം നൽകുകയും കഴിവുള്ള കലാകാരന്മാരെ വളർത്തിയെടുക്കുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യപരമ്പരയിൽ പിന്നീട് പ്രശസ്തരായിത്തീർന്ന നിരവധി പേർ ഉൾപ്പെട്ടു. ലളിത, പദ്മിനി, രാഗിണി തുടങ്ങിയ തിരുവിതാംകൂർ സഹോദരിമാരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരാണ്.
ഒരു ഗുരുവിന്റെ യഥാർഥ വിജയം സ്വന്തം പ്രതിഭയിൽ മാത്രമല്ല, തന്റെ അറിവും അനുഭവവും അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് പകർന്നുനൽകുന്നതിലുമാണെന്ന് ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
സ്വന്തം കലാപ്രതിഭകൊണ്ട് ഒരു കാലഘട്ടത്തെ വിസ്മയിപ്പിക്കുക എന്നതിനപ്പുറം, തനിക്കുശേഷവും കല നിലനിൽക്കാനും വളരാനും വഴിയൊരുക്കുക എന്ന വലിയ ദൗത്യമാണ് അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ചത്.
രാജ്യാതിർത്തികൾ കടന്ന കലാസപര്യ
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്കും വ്യാപിച്ചു. 1954-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്കു പോയ ഇന്ത്യൻ സാംസ്കാരിക സംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ നടത്തിയ അവതരണങ്ങളിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ കലാപാരമ്പര്യവും ഭാരതീയ നൃത്തകലയുടെ സമ്പന്നതയും ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്താൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു.
ഭാഷയുടെയും ദേശത്തിന്റെയും അതിരുകൾ മറികടന്ന് മനുഷ്യരെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ സാംസ്കാരിക മാധ്യമമാണ് കലയെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം തെളിയിച്ചു.
കേരളത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു കലാകാരന് തന്റെ പ്രതിഭയും കഠിനാധ്വാനവുംകൊണ്ട് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ കലാസ്വാദകരുടെ ശ്രദ്ധ നേടാനാകുമെന്ന് ഗുരു ഗോപിനാഥ് സ്വന്തം ജീവിതത്തിലൂടെ കാണിച്ചുതന്നു.
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ കലാപ്രതിഭയ്ക്ക് ദേശീയതലത്തിലും കേരളത്തിലും വിവിധ അംഗീകാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു.
തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവിൽനിന്ന് ലഭിച്ച വീരശൃംഖല അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാജീവിതത്തിലെ പ്രധാന ബഹുമതികളിലൊന്നായിരുന്നു. 1930-കളിൽത്തന്നെ വിവിധ കലാസമ്മേളനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
1965-ൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ദേശീയ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതും 1972-ൽ രബീന്ദ്രഭാരതി സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് ഡി.ലിറ്റ്. ബിരുദം ലഭിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച പ്രധാന അംഗീകാരങ്ങളാണ്. കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ പുരസ്കാരവും ഫെലോഷിപ്പും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ബഹുമതികളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.
ഈ അംഗീകാരങ്ങൾ ഒരു കലാകാരന്റെ വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നൃത്തപാരമ്പര്യത്തിനും ഭാരതീയ കലാസംസ്കാരത്തിനും ലഭിച്ച ആദരവുകൾ കൂടിയായിരുന്നു.
അരങ്ങിൽ തുടങ്ങിയ ജീവിതം അരങ്ങിൽത്തന്നെ അവസാനിച്ചു
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതത്തെ അനശ്വരമാക്കുന്ന ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ സംഭവങ്ങളിലൊന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യനിമിഷങ്ങൾ.
1987 ഒക്ടോബർ 9-ന് എറണാകുളത്ത് രാമായണ ബാലെയിൽ ദശരഥന്റെ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെയാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്.
ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കലയ്ക്കുവേണ്ടി സമർപ്പിച്ച ആ മഹാപ്രതിഭയുടെ ജീവിതയാത്ര അരങ്ങിൽവെച്ചുതന്നെ അവസാനിച്ചു.
കലയുടെ ലോകത്ത് ജീവിച്ച അദ്ദേഹം കലയോടൊപ്പംതന്നെ യാത്ര പൂർത്തിയാക്കി. പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിൽ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നൽകിയ ആ മഹാനടന്റെ ജീവിതത്തിന് തിരശ്ശീല വീണത് അരങ്ങിൽവെച്ചായിരുന്നു എന്നത് എക്കാലവും ഓർമിക്കപ്പെടുന്ന വേദനാജനകമായ യാഥാർഥ്യമാണ്.
അദ്ദേഹത്തിന് നൃത്തം ഒരു തൊഴിൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല; അത് ജീവിതമായിരുന്നു. കല അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപജീവനമാർഗം മാത്രമായിരുന്നില്ല; ആത്മാവിന്റെ ഭാഷയായിരുന്നു.
ഒരു കലാകാരന് തന്റെ കലയോടുള്ള സമർപ്പണം എത്രത്തോളം ആഴമുള്ളതാകാമെന്ന് ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതാന്ത്യം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
കുടുംബം
ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ ജീവിതത്തിലും കലാസപര്യയിലും പങ്കാളിയായിരുന്ന ഭാര്യ പ്രശസ്ത നർത്തകി തങ്കമണി ഗോപിനാഥ് ഇന്ന് നമ്മോടൊപ്പമില്ല.
മക്കൾ ശ്രീമതി വാസന്തി, ശ്രീമതി വിലാസിനി ഐ.എ.എസ്. (റിട്ട. കേന്ദ്ര ധനകാര്യ സെക്രട്ടറി), ശ്രീമതി വിനോദിനി (ദേവി കന്യാകുമാരി ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച കലാപ്രതിഭ), ശ്രീ വേണുഗോപാൽ എന്നിവരാണ്.
വിജയകുമാർ ജയസ്വാൾ, രാമചന്ദ്രൻ, ടി. ശശിമോഹൻ (ജേർണലിസ്റ്റ്), ശ്രീമതി പ്രസന്ന (റിട്ട. എസ്.ബി.ഐ.) എന്നിവർ മരുമക്കളുമാണ്.
കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്കപ്പുറം തന്റെ ശിഷ്യരെയും കലാലോകത്തെയും ഒരുപോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച ഗുരു ഗോപിനാഥിന്റെ സ്മരണ, അദ്ദേഹത്തെ സ്നേഹിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അനേകം ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു.
മരണത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന കലാപൈതൃകം
ഗുരു ഗോപിനാഥ് വിടവാങ്ങിയിട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം തെളിച്ച കലാവഴികൾ ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. കഥകളിയുടെ അഭിനയപാരമ്പര്യത്തെ വിശാലമായ കലാലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്താനും നൃത്തത്തിന്റെ ആവിഷ്കാരസാധ്യതകൾ വികസിപ്പിക്കാനും കേരളനടനത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനും അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു.
കല പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് ഊർജം സ്വീകരിക്കുകയും പുതിയ കാലത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വളരുകയും വേണമെന്ന സന്ദേശമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം നൽകുന്നത്. പാരമ്പര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് അതിനെ മാറ്റമില്ലാതെ സൂക്ഷിക്കുക മാത്രമല്ല, അതിന്റെ ആത്മാവ് നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പുതിയ തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുക കൂടിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.
അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച പരിശീലനകേന്ദ്രങ്ങളും വളർത്തിയെടുത്ത ശിഷ്യപരമ്പരയും പകർന്നുനൽകിയ കലാബോധവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകളെ കാലാതീതമാക്കുന്നു.
ഒരു മഹാപ്രതിഭയുടെ ശരീരം കാലത്തിന്റെ മണ്ണിൽ മറഞ്ഞാലും അദ്ദേഹം തെളിച്ച കലാദീപം അണയണമെന്നില്ല.
ഗുരു ഗോപിനാഥ് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേര് മാത്രമല്ല; കേരളത്തിന്റെ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അഭിമാനത്തോടെ അവതരിപ്പിച്ച ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പേരുകൂടിയാണ്.
കഥകളിയുടെ ഭാവസമ്പന്നതയും ഭാരതീയ നൃത്തകലയുടെ സൗന്ദര്യവും സ്വന്തം ജീവിതത്തിലൂടെ ലോകത്തിനു പരിചയപ്പെടുത്തിയ ആ മഹാനായ കലാചാര്യന്റെ സ്മരണകൾക്കുമുന്നിൽ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.
ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്നു. ശിഷ്യപരമ്പരകളിലൂടെ അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ നൃത്തകലയുടെ വളർച്ചയിൽ അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്നു. ഓരോ നൃത്തമുദ്രയിലും ഓരോ ഭാവാവിഷ്കാരത്തിലും അദ്ദേഹം തെളിച്ച കലാവഴികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു .
2026-10-09