മലയാളഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും നവോത്ഥാനകാലത്തിന് ദിശാബോധം നൽകിയ മഹാപ്രതിഭയായിരുന്നു കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ. കവി, പണ്ഡിതൻ, വിവർത്തകൻ, അധ്യാപകൻ, ഭാഷാപരിഷ്കർത്താവ്, സാഹിത്യകാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ മലയാളത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ അനശ്വരമാണ്.
1845-ൽ ചങ്ങനാശ്ശേരി ലക്ഷ്മീപുരം കൊട്ടാരത്തിൽ, ദേവിയംബ തമ്പുരാട്ടിയുടെയും തളിപ്പറമ്പ് മുല്ലപ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായി കേരളവർമ്മ ജനിച്ചു. ബാല്യകാലത്തിനുശേഷം മാതുലനായിരുന്ന ചങ്ങനാശ്ശേരി രാജരാജവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാനോടൊപ്പം തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസമാക്കി. അവിടെവച്ച് കാവ്യ, നാടക, അലങ്കാര, വ്യാകരണശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആഴത്തിലുള്ള പഠനം നടത്തി. സംസ്കൃതത്തോടൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലും പ്രാവീണ്യം നേടി.
മാവേലിക്കര രാജകുടുംബത്തിൽനിന്ന് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലേക്ക് ദത്തെടുത്ത റാണി ലക്ഷ്മീബായിയെ വിവാഹം കഴിച്ചതോടെയാണ് അദ്ദേഹം ‘വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ’ എന്ന പദവിക്ക് അർഹനായത്. വൈദുഷികതയിലും സ്വഭാവഗുണങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ശ്രദ്ധേയരായ ദമ്പതികളായിരുന്നു കേരളവർമ്മയും റാണി ലക്ഷ്മീബായിയും.
തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭരണ-സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും കേരളവർമ്മയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. പാഠപുസ്തക കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി നിയമിക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം പിന്നീട് അതിന്റെ അധ്യക്ഷനുമായി. ഭാഷാഗദ്യശാഖയുടെ പരിഷ്കരണത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. മലയാളത്തിലെ ആധുനിക ഗദ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകളുടെ പേരിൽ ‘ആധുനിക ഭാഷാഗദ്യത്തിന്റെ പിതാവ്’ എന്ന വിശേഷണവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.
ആയില്യം തിരുനാളിന്റെ കാലത്ത് 1050-ാം കൊല്ലവർഷത്തിൽ അദ്ദേഹം ബന്ധനസ്ഥനാക്കപ്പെട്ടു. വിശാഖം തിരുനാൾ രാജ്യഭാരമേറ്റശേഷം 1055-ാം കൊല്ലവർഷത്തിൽ അദ്ദേഹം ബന്ധനവിമുക്തനായി. തുടർന്ന് സിംഹാസനാരൂഢനായ മൂലം തിരുനാളും അദ്ദേഹത്തോട് സ്നേഹാദരപൂർവം പെരുമാറി. 1891 മുതൽ 1894 വരെ തിരുവിതാംകൂർ നിയമനിർമ്മാണസഭയിലെ അംഗമായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു.
മലയാളഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും വളർച്ചയ്ക്കായി പ്രവർത്തിച്ച കേരളവർമ്മ, കണ്ടത്തിൽ വർഗീസ് മാപ്പിളയുമായി ഉണ്ടായിരുന്ന സൗഹൃദത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഭാഷാപോഷിണിസഭയെയും ‘മലയാള മനോരമ’യെയും സഹായിക്കുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും പുരോഗതിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളുമായും എഴുത്തുകാരുമായും അദ്ദേഹത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.
സാഹിത്യരചനയിലും അദ്ദേഹം വൈവിധ്യമാർന്ന സംഭാവനകൾ നൽകി. സംസ്കൃതത്തിൽ മുപ്പതിൽപ്പരവും മലയാളത്തിൽ പതിനഞ്ചിലേറെയും പദ്യകൃതികളും ഇരുപതോളം ഭാഷാഗദ്യലേഖനങ്ങളും കേരളവർമ്മ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല കൃതികളിൽ ‘തിരുനാൾപ്രബന്ധം’ ശ്രദ്ധേയമാണ്. തുടർന്ന് ‘ഹനുമദുത്ഭവം’ എന്ന കഥകളിയും രചിച്ചു. പാഠശാലകളുടെ ഉപയോഗത്തിനായി ‘സന്മാർഗസംഗ്രഹം’, ‘വിജ്ഞാനമഞ്ജരി’, ‘ധനതത്ത്വനിരൂപണം’, ‘രണ്ടാംപാഠം’, ‘മൂന്നാംപാഠം’ തുടങ്ങിയ കൃതികളും രചിച്ചു.
സംസ്കൃതത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കൃതികളിൽ ‘ക്ഷമാപണസഹസ്രം’, ‘യമപ്രണാമശതകം’, ‘ശ്രീവിശാഖവിജയം’ എന്നിവയും, ‘പ്രക്രിയാസർവസ്വം’, ‘ശുകസന്ദേശം’ തുടങ്ങിയ കൃതികൾക്കുള്ള ടിപ്പണികളും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
മലയാളസാഹിത്യത്തിൽ ‘മയൂരസന്ദേശം’, ‘അന്യാപദേശശതകം’, ‘ദൈവയോഗം’ തുടങ്ങിയ കൃതികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിഭയുടെ മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കാളിദാസന്റെ ‘ശാകുന്തളം’, ‘അമരുശതകം’ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംസ്കൃതകൃതികളുടെ മലയാള പരിഭാഷകളിലൂടെ സംസ്കൃതസാഹിത്യത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം മലയാളവായനക്കാർക്ക് അദ്ദേഹം പരിചയപ്പെടുത്തി.
മലയാളത്തിലെ ആധുനിക ഗദ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കും സാഹിത്യഭാഷയുടെ പരിഷ്കരണത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകൾ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്ന കാലഘട്ടത്തെ ‘കേരളവർമ്മയുഗം’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതിൽ അർത്ഥമുണ്ട്.
കേരളവർമ്മയുടെ ജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ അധ്യായമായിരുന്നു പ്രസിദ്ധമായ ‘പ്രാസവാദം’. സംസ്കൃതപക്ഷപാതിയായിരുന്ന കേരളവർമ്മയും അനന്തരവനും ആധുനികതാവാദിയുമായിരുന്ന പ്രൊഫ. ഏ. ആർ. രാജരാജവർമ്മയും രണ്ടു പക്ഷത്തായി നിന്നു നയിച്ച സാഹിത്യസംവാദമായിരുന്നു ഇത്.
കവിതയിൽ ദ്വിതീയാക്ഷരപ്രാസം കൂടിയേ തീരൂ എന്ന വാദമാണ് കേരളവർമ്മ ഉയർത്തിയത്. എന്നാൽ പ്രാസത്തിനു വേണ്ടി അർത്ഥവും ഭാവവും ബലികഴിക്കാൻ കവികളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ദ്വിതീയാക്ഷരപ്രാസം വെറും ശബ്ദാഡംബരമാണെന്നും അതുപേക്ഷിക്കണമെന്നും പ്രൊഫ. ഏ. ആർ. രാജരാജവർമ്മ വാദിച്ചു.
യാഥാസ്ഥിതികത്വവും ഉൽപ്പതിഷ്ണുത്വവും തമ്മിലുള്ള ഈ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മലയാളകവിതയിൽ നവീനതയ്ക്ക് വിത്തുപാകിയ പ്രധാന സാഹിത്യസംവാദമായി മാറി. ആ സാഹിത്യയുദ്ധത്തിൽ മഹാകവി ഉള്ളൂർ കേരളവർമ്മ പക്ഷത്തും മഹാകവി കെ. സി. കേശവപിള്ള പ്രൊഫ. ഏ. ആർ. രാജരാജവർമ്മ പക്ഷത്തും നിന്ന് അടരാടി.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലും അദ്ദേഹം സജീവമായിരുന്നു. 1914-ൽ വൈക്കത്തേക്ക് പോയി തൊഴുത് അനന്തപുരം കൊട്ടാരത്തിലെത്തി വിശ്രമിച്ചശേഷം തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നതിനിടയിൽ കായംകുളത്തിന് കിഴക്കുവച്ച് അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന മോട്ടോർകാർ അപകടത്തിൽപ്പെട്ടു. കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന സ്വമാതുലനും ശിഷ്യനുമായ എ. ആർ. രാജരാജവർമ്മ അവശനായ കേരളവർമ്മയെ പല്ലക്കിൽ മാവേലിക്കര കൊട്ടാരത്തിലെത്തിച്ചു. ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, 1914 സെപ്റ്റംബർ 22-ന് (കൊല്ലവർഷം 1090 കന്നി 6) ആ മഹാപുരുഷൻ അന്തരിച്ചു.
മലയാളഭാഷയ്ക്കും സാഹിത്യത്തിനും സംസ്കൃതത്തിനും അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ അമൂല്യമാണ്. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ വേരുകളിൽ ഉറച്ചുനിന്നുകൊണ്ട് ആധുനിക മലയാളത്തിന് പുതിയ വഴികൾ തുറന്ന മഹാപ്രതിഭയായിരുന്നു കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ.